Heerlijk lezen in Hermans

Voor de huidige lezer die gewend raakt aan korte stukjes en interactie zijn de interviews met Willem Frederik Hermans (1921-1995) een genoegen om te lezen. De meeste daarvan zijn verzameld in de bundel Scheppend nihilisme  (1979, dus van 38 jaar geleden). Het WFH-instituut heeft de interviews hier online gezet,  en de mensheid mag hen daarvoor dankbaar zijn. Voor deze teksten gelden nog wel  gebruiksvoorwaarden.

Hieronder volgen enkele citaten:

Op welke partij gaat u binnenkort stemmen?

Hans Sleutelaar, Hans Verhagen en C.B. Vaandrager stellen in 1963 enkele vragen die ook nu actueel zijn (hier):

Op welke partij gaat u binnenkort stemmen?

– Ik vind alle partijen even vreselijk. Niet stemmen helpt niet in Nederland, want blanco stemmen vallen toe aan de grootste partij. Ik denk dat ik psp stem, al voel ik eigenlijk niets voor de doelstellingen van die partij.

Het valt toch niet te ontkennen, dat het denken van links de positie van massa’s mensen heeft verbeterd.

– Het is voor mij de grote vraag of de positie van de  arbeiders in deze zogenaamde welvaartsstaat zoveel beter is dan in vorige  eeuwen. In vergelijking met hun voorouders wel, maar in vergelijking met wat de rijken nu bezitten, niet. Een kleine man moet van een dubbeltje dat hij verdient loonbelasting betalen, nietwaar. Als een kapitalist voor twee ton aandelen koopt, die op 50 staan, en hij verkoopt ze een jaar later voor een koers van 150, dan heeft hij dus vierhonderdduizend gulden verdiend, waarover hij geen belasting hoeft te betalen. Van gelijkheid is geen sprake. Maar het kan niet anders, want de hele economie zou in elkaar storten als de beurshandel verboden werd.

Geen democratie, een land van regenten (denk aan het interview Rick Nieman met Geert Wilders)

Ook bij Sleutelaar c.s. 1963,  hier:

Een hoogwaardigheidsbekleder wordt nooit een indiscrete of pijnlijke vraag gesteld, journalisten en parlementsleden laten zich behandelen of ze eigenlijk geen recht hebben een behoorlijk antwoord te krijgen van een bewindsman. In hun hart vínden ze dat ook. Op die manier kun je gemakkelijk over democratie praten. De enorme afstand die hier bestaat tusssen regeringspersonages en het volk, is typerend. Wij waren vroeger een oligarchie, een regentenstaat en dat zijn we in wezen altijd gebleven. Wie wordt minister in Nederland? Niet de beste man, de bekwaamste man, maar degene van wie de meeste machtsgroepen het minst te vrezen hebben. Een onschadelijke man. Als je een De Pous of een Luns op de televisie ziet, merk je toch direct dat dit geen eersteklas krachten zijn. Zo’n Luns is een vreselijk schadelijk mannetje voor Nederland, een dom mannetje dat het groepsbeeld van de Nederlander in het buitenland onherroepelijk verpest.

Vervanging van het mensdier door zelfdenkende computers

Ook bij Sleutelaar c.s. 1963,   hier:

Maar ik ben er van overtuigd dat het de natuur niets kan schelen of de wereld bevolkt wordt door supermensen, ondermensen of helemaal geen mensen. Ik heb wat ik zou willen noemen: de geologische blik op de geschiedenis. Wat ik nooit vergeten kan, is dat de aarde minstens 3 miljard, 3000 miljoen jaar oud is. Van die 3 miljard jaar bestaat de mens, het beest ‘mens’, misschien 1 miljoen jaar. Van die 1 miljoen jaar leeft het wezen dat in de verte op de moderne mens lijkt, hoogstens achtduizend jaar. En dat is nog de vraag. Wanneer begint de moderne mens te bestaan? Misschien met de uitvinding van de stoommachine, maar dat is waarschijnlijk nog te optimistisch. Veel van de intellectuelen, van wie de meesten uit de geesteswetenschappen voortkomen, die van huis uit neerlandicus, theoloog of historicus zijn of iets dergelijks, lijden aan historisch perspectivisch bedrog, die beseffen niet hoe oud de planeet is en denken zonder het te willen of te weten dat zij een belangrijke plaats in de kosmos innemen. Voor mij staat het vast, dat de mens helemaal niets is.

Het kleine rotland houdt je gevangen met z’n kleine taalgebied

Ook bij Sleutelaar c.s. 1963,  hier:

Werkt u momenteel aan een nieuw boek?

Het grote medelijden, dat verhaal in Randstad waar zoveel mensen woedend om zijn geworden, is er een episode uit. Ook de andere episodes zijn min of meer te beschouwen als afgeronde verhalen. Ze worden niet zozeer bijeengehouden door een intrige, maar door een thema, dat je kunt noemen: het failliet van het reizen. De hoofdpersoon van het boek is sterk gekant tegen de Nederlandse ambiance, alles hangt hem de keel uit. Hij probeert er aan te ontsnappen door te reizen, maar dat lukt hem niet. Door het feit dat hij schrijft, moet hij er zich bij neerleggen dat hij onherroepelijk aan Nederland is gebonden. ledere schrijver, of hij het leuk vindt of niet, is onherroepelijk aan zijn vaderland gebonden. Je kunt nog zo’n grote anti-patriot zijn, je vaderland blijft de enige authentieke materie. Ik weet niet waardoor het komt dat ik het schrijven als voornaamste levensvervulling heb gekozen, terwijl ik zo de pest heb aan Nederland. Misschien ben ik een masochist, wie zal het zeggen.

Een planeet met 3 miljard mensen in 1965

Met Ben Bos in 1965, hier:

Door onze opvoeding en tv-dagsluiters worden we steeds op metafysische vragen gedrukt. Maar vergeet die dingen nou eens en houdt het bij jezelf, bij de aarde. Op die aarde leven drie miljard mensen. Drie miljard! Een onvoorstelbaar grote groep. Hoeveel van die mensen ken jij echt? Misschien twintig en vervagend tot oppervlakkige kennissen een paar honderd. Hoe kun je je dan nog voorstellen dat jouw beginbestaan een exclusieve zin heeft. Kijk naar de goedkope dood in India. Een land waar het leven niets waard is. Waar de mensen kreperen als muizen. Waarachtig. Bij ons is één begrafenis zo duur dat er in India een hele familie mee in leven gehouden kan worden. Wat is de zin ervan? Als je je deze tegenstellingen voorstelt, vergaat je de lust om erover na te denken. Dat diepzinnig leuteren over ons leven komt door te veel eten, door de welvaart. Met een volle maag is het goed filosoferen. In de hongerwinter van de afgelopen wereldoorlog was ik twintig jaar. Ik heb toen gezien hoe gemakkelijk een mens afstand doet van alle welvaartsartikelen. Hij laat ook de metafysica gemakkelijk los hoor. Moraal, ethiek en geloof leggen het loodje tegen de honger. Die mooie bovenbouw laat de mens zonder meer vallen wanneer hij moet eten. Confronteert de mens zich met zijn naakte bestaan dan vraagt hij: ‘Hoe krijg ik een volle maag?’ Op die vraag worden alle aangebrachte grenzen van geloof en fatsoen doorbroken. Wanneer wij in een oorlog komen waar de dood goedkoop is, komen we niet meer aan diepzinnigheden toe. We zetten dan ons zo kostbaar verklaarde leven op het spel en nemen risico’s om wat in de mond te steken of uit de handen van de vijand te blijven. Het bestaan is dan ook erg eigenaardig, vind ik. Soms zijn de mensen als de hamsters die, zonder nawijsbare reden de zee inlopen, zelfmoord plegen. Eerst maakt de mens veel drukte over het leven; als de nood aan de man komt zet men het in voor niets.

De katholieken hebben het gedaan: overbevolking, kinderbijslag en migratie

Met Trino Flothuis in 1966,  hier:

Ik constateer al sedert jaren een groot gebrek aan moed bij die pvda. Ze hadden dat overbevolkingsprobleem toch veel eerder moeten aanpakken. En bij voorbeeld de manier waarop vrijgezellen in Nederland worden behandeld. Dat wordt langzamerhand een gediscrimineerde bevolkingsgroep. Die mensen betalen meer belasting. Die mensen kunnen geen eigen woning hebben. Ze moeten tegen verschrikkelijke woekerhuren een kamertje huren. Het zijn mensen zonder toekomst. Ze hebben niet de gelegenheid hun positie te verbeteren of iets op te sparen. Dat zijn toch groepen van enige honderdduizenden mensen, die alleen maar in die positie gedrukt worden, omdat ze toevallig niet getrouwd zijn. Als die mensen toevallig allemaal bruin waren, zou iedereen roepen: wat is dat voor een schandalige rassendiscriminatie!

Of als het buitenlandse arbeiders waren?

– Daar heb je weer zo’n punt. Waarom hebben wij zoveel buitenlandse arbeiders nodig gehad? Omdat Nederlandse vrouwen niet buitenshuis werken. Waarom werken Nederlandse vrouwen niet buitenshuis? Omdat bepaalde religieuze groeperingen daar bezwaar tegen hebben. En daarom is de inkomstenbelasting dusdanig moordend voor een gehuwde vrouw, dat zelfs een vrouw, die het zou willen, de lust gauw zou vergaan. Maar al die buitenlandse arbeidskrachten had men zich waarschijnlijk kunnen besparen door de mensen te bestrijden die niet willen dat de vrouw buitenshuis werkt. Maar dat is ook weer één van die heilige koeien.

Ik heb in maart ’63 in een interview gezegd, dat mensen aan de beurs geld konden verdienen door speculatie, zonder daarover belasting te moeten betalen. Dit laatste kabinet begon te praten over speculatiewinstbelasting dus drie jaar nadat ik dat gezegd had. Maar op een ogenblik dat het volkomen nonsens was geworden, want er valt niets meer te verdienen. De aandelen zakken in koers. Het is dus gewoon een slag in de lucht. Wie denkt die pvda daar nu mee te imponeren?

Ter afsluiting

Met alle waardering en lof voor het WFHi zijn er ook deze tips voor groter gebruikersgemak: (1) Je vindt het “menu” pas door erop te klikken, met daar dan pas bijvoorbeeld de zoek-functie. Het zou handiger zijn om direct toegang tot een menubalk te hebben. (2) Verbeter de zoekfunctie. Bijv. heeft de afkorting “PvdA” blijkbaar verschillende lettertypes en moet de gebruiker alles uitproberen. Of zoeken op “buitenlandse arbeider” levert wonderlijk genoeg het resultaat “Arbeiderspers”, terwijl pas het meervoud “buitenlandse arbeiders” bovengenoemd citaat oplevert. Ik geef toe dat er inderdaad verschil is tussen een buitenlandse arbeider en meer buitenlandse arbeiders, maar toch. Het zou voldoende moeten zijn om de website open te stellen voor zoeken via Google, maar waarom kan dat niet (3) Er is een mooie opsomming van de secundaire literatuur, d.w.z. waarin anderen iets zeggen over Hermans, zoals de laster waar die mee te maken kreeg, maar deze blijkt nog niet online. Wie bijv. meer wil weten over “De doka van Hercules’ is persiflage op ‘De donkere kamer van Damokles’” (1981) moet naar Boekwinkeltjes. Ook hier ligt nog een groot terrein braak voor de verzamelde nihilisten om hun leven mee te vullen. (4) Bij die “secundaire literatuur” staat ook een interview met WFH door Max Pam over Mandarijnen op Zwavelzuur, maar dit staat niet op die “interviews” pagina bij WFHi. Dit kan daar opgenomen worden, met link naar Pam.

Ik dank Wilbert Smulders, betrokken bij WFHi, die met zijn recente  NRC-artikel over Ik heb altijd gelijk (1951) mij ertoe bracht weer eens naar WFH-online te kijken.

Laat ik benadrukken dat WFH in zijn leven zwaar belasterd is zoals nadien ook Pim Fortuyn is gedemoniseerd. Nederland regentenland tiert welig met een mentaliteit van naar boven likken en naar beneden trappen. Lucas Kroondijk, de voormalige student-assistent van WFH, adviseert tot een parlementaire enquete naar die zieke Nederlandse mentaliteit. Wanneer pesten en klieren op de basisschool al parlementaire aandacht krijgen, dan toch zeker ook het belasteren door volwassenen of ook bewust doodzwijgen van relevante kritiek. Een parlementaire enquete zou niet nodig zijn bij het goed functioneren van de journalistiek. Helaas is de journalistiek onderdeel van het probleem, waar de kat op het spek gebonden wordt doordat de journalistiek juist ook van sensatie moet leven. Tot op heden heeft de mensheid geen mooier spektakel verzonnen dan het publiekelijk terechtstellen van een zondebok, of ie het nou is of niet, en het blijft een melkkoe waar de journalisten maar niet vanaf kunnen blijven.

Advertenties

Over Thomas Colignatus

Thomas Cool is an econometrician and teacher in mathematics in Scheveningen, Holland. He uses the name Colignatus is science to distinguish this from his other activitities in commerce or politics. His personal website is http://thomascool.eu
Dit bericht werd geplaatst in Omgaan met de waarheid en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.